Biuro Planowania Przestrzennego powstało po wyodrębnieniu z Wydziału Architektury i Urbanistyki ówczesnego Oddziału Planowania Przestrzennego (Zarządzenie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 listopada 2003 r.).

Podstawą działań Biura w zakresie prac planistycznych w dużej mierze jest Program Sporządzania Miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego przedstawiony przez Prezydenta Miasta Krakowa na sesji Rady Miasta Krakowa w dniu 8 października 2003 r.
Opracowanie programu wynikało z realizacji uchwały nr XXI/186/03 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 lipca 2003 r.
Niezależnie od obowiązku formalnego, konieczność wykonania programu uzasadniona była:
• aktualną (2003 r.) sytuacją planistyczną Krakowa,
• odmienną rolą planów miejscowych w zarządzaniu rozwojem przestrzennym w sytuacji gdy przestały obowiązywać stare plany ogólne, a brak nowych nie stanowi już w wielu przypadkach przeszkody w inwestowaniu,
• obowiązkiem, jaki spoczywa na samorządzie miasta, a który wymaga realizacji przyjętych kierunków rozwoju przestrzennego miasta, uchwalonych w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

Program prac planistycznych jest na bieżąco weryfikowany i podlega modyfikacjom.

Podstawowym celem przedstawionej propozycji programu sporządzania planów miejscowych była konieczność racjonalizacji i zwiększenia efektywności planowania przestrzennego w Krakowie.
Analizy sytuacji (prawne, merytoryczne, organizacyjne) doprowadziły do wniosku, że wymaga to:
• zakończenia procedur planistycznych planów zaawansowanych, będących w końcowych fazach opracowania
• kontynuowania w pierwszej kolejności tych planów:
- których cele sporządzenia i spodziewane skutki mają istotne znaczenie dla rozwoju miasta,
- które są zgodne z polityką przestrzenną miasta, uchwaloną w studium,
- w których prace projektowe już zostały rozpoczęte
• odstąpienia lub weryfikacji granic i zakresu tych planów:
- których cele są niezgodne z polityką przestrzenną miasta,
- których skutki finansowe, obciążające budżet miasta będą niewspółmierne do uzyskanych efektów,
- które dotyczą obszarów, gdzie problemy zagospodarowania mogą być rozwiązane za pomocą decyzji indywidualnych,
• przystąpienia do opracowania planów uznanych za priorytetowe, gwarantujących realizację wizji rozwoju miasta, zapisaną w studium, a dotyczących obszarów:
- gdzie konieczne dla rozwoju miasta inwestycje nie mogą zostać zrealizowane w oparciu o przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i przepisy szczególne (plany aktywizujące),
- gdzie konieczne jest kompleksowe rozwiązanie problemów funkcjonalno-przestrzennych, mające na celu nie tylko zachowanie porządku urbanistycznego, ale przede wszystkim ochronę interesów wszystkich właścicieli i inwestorów (plany porządkujące),
- gdzie możliwość inwestowania bez planu spowodowałaby utratę wartości i zasobów, wymagających ochrony (plany ochronne) lub istotne naruszenie równowagi przestrzennej o skali miasta.

W dniu 26 maja 2004 r. Rada Miasta Krakowa przyjęła uchwałę Nr XLVIII/463/04 w sprawie przyjęcia kryteriów wyboru i klasyfikacji sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w której wyodrębniono trzy kategorie planów miejscowych:
• plany aktywizujące (dla realizacji inwestycji i przedsięwzięć ważnych dla rozwoju społeczno-gospodarczego, a także dla wzmacniania funkcji metropolitalnych miasta),
• plany porządkujące (dla porządkowania i aktywizowania przestrzeni miasta i jego układu urbanistycznego),
• plany ochronne (dla utrwalania tożsamości kulturowej miasta oraz dbałości o wyjątkowe zasoby i jakość środowiska dla przyszłych pokoleń.

Potrzeba sporządzenia planów na obszarze całego miasta byłaby z oczywistych powodów uzasadniona, ale jej realizacja może być traktowana tylko, jako daleka perspektywa. W chwili obecnej konieczne jest dokonanie wyboru tych planów, których sporządzenie jest najpilniejsze.